Bot: Wervel, botbreuk

Onderstaande uitwerking is een aanvulling op de fysiotherapeutische behandeling: de fysiotherapeut (online of in de praktijk) geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen voor u van belang zijn. Maak zo nodig online een afspraak om uw situatie te bespreken
IMG 20200311 155417
  • Zie boven afbeelding wervels, in rood mogelijke locaties botbreuk in wervel

In het kort 

  • Andere benaming: Fractuur in de wervel
  • De wervelkolom bestaat uit 7 halswervels, 12 borstwervels, 6 lendenwervels. Zie boven de afbeelding en zie video website 'schooltv': wervelkolom
  • Een botbreuk kan ontstaan door krachten van buitenaf (trauma) of spontaan door een ziekte (osteoporose).
  • Na de botbreuk moeten de breukvlakken weer goed tegenover elkaar staan
  • Daarna moet door rust (brace of corset) of een operatie het gebroken bot herstellen.
  • Bot is levend weefsel en wordt voortdurend opgebouwd en weer afgebroken.
  • Bij een botbreuk wordt vanuit de botuiteindennieuw botweefsel gevormd.
  • Dit proces duurt ongeveer 6-8 weken
  • In deze periode moet u een aantal weken lopen met een hulpmiddel: Krukken of looprekje.
  • U heeft klachten thv de breuk en/of in het verloop van de uittredende zenuw
  • Herstel duurt lang: 6-18 maanden kan sprake zijn van klachten
  • De fysiotherapeut kan door uitleg, adviezen en oefeningen het herstel ondersteunen
  • Na herstel van de botbreuk kan er nog maanden sprake zijn van  periodes van pijn en verminderde functie.
  • Anatomie, neem met de fysiotherapeut door welke afbeeldingen en video's voor u relevant zijn.
    • De wervelkolom bestaat uit 7 halswervels, 12 borstwervels, 6 lendenwervels, het heiligbeen en het staartbeen. Langs de wervels lopen spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen. Tussen de wervels zitten tussenwervelschijven.
    • Zie video van website 'schooltv': wervels / de wervelkolom 
    • Zie google afbeeldingen: wervel / botbreuk wervel
    • Zie ook aanvullende informatie 2.8
    • Zie video op website 'Blausen': Anatomie van de wervelkolom, en zie onder afbeelding bekken en lage rug van filmpje
      • SAM 4750
  • De behandeling van een wervelbreuk hangt af van het type botbreuk (stabiel of instabiel), de ernst en de plaats van de beschadiging van de wervel. Bij stabiele wervelbreuk zal vaak gekozen worden voor het stabiliseren (rust/ korset), bij een instabiele breuk voor een operatie. Zie aanvullende informatie 2.3.1 en 4
  • Vooral bij ouderen wordt een wervelbreuk vaak niet herkend
  • Vanuit de botuiteinden wordt nieuw botweefsel gevormd. Dit proces duurt ongeveer 6-8 weken (e.e.a. is afhankelijk van de leeftijd, de conditie en het soort breuk).
  • De meest voorkomende wervelbreuken zijn aan de bovenste lendenwervels, aan de borstwervels en aan de onderste halswervels
  • Het kan een hele tijd duren (6-18 maanden) voordat de rug weer pijnvrij is en dat deze weer normaal gebruikt kan worden. Dit geldt voor zowel operatief behandelde breuken, maar ook voor breuken die met een corset zijn behandeld. 
  • Elke botbreuk is verschillend. Uw specialist (orthopeed) geeft aan welke richtlijn voor u geldt
  • Voor algemene en uitgebreide informatie over botbreuk zie de onderwerp 'botbreuk' op deze site
  • Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is

  • Krachten van buitenaf (een val/ een botsing): verkeersongevallen, paardrijden, vallen van een grote hoogte (bij bepaalde beroepen of sporten) en duiken in ondiep water.
  • Spontaan door een ziekte (osteoporose)
  • Bevalling (staartbeen)
  • Neem de oorzaak van uw klachten met de fysiotherapeut door

  • Zwelling
  • Blauwverkleuring door bloeduitstorting (zakt vaak naar onderen)
  • Pijn
  • Zenuwpijn of uitval van zenuw als sprake is van een ruggenmergzenuw beschadiging
  • Neem de verschijnselen die bij u aanwezig zijn met de fysiotherapeut door

  • Fysiotherapeut
    • De eigen fysiotherapeut geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen zinvol zijn, zie verder. Meestal zijn 4 - 6 behandelingen voldoende. Tijd is de belangrijkste factor bij herstel van de aangedane structuren. Fysiotherapie is van belang om de voorwaarden van het natuurlijke herstel te optimaliseren.
      • Eerste behandeling: Uitleg klachtenbeeld, informatie over behandelplan en eerste adviezen oefeningen
      • Tweede behandeling: Oefeningen en adviezen doornemen (e.v.t een opname hiervan maken die thuis bekeken kan worden)
      • Behandeling 3: Oefeningen doornemen en kijken of ze goed uitgevoerd worden
      • Behandeling 4 enige tijd na behandeling 3: evalueren stand van zaken.
      • Zo nodig nog 2 (of meer: e.e.a afhankelijk van herstel) behandelingen plannen
  • Huisarts
    • Medicatie: pijndemper
    • Doorverwijzen: onderzoek (rontgen, MRI) / orthopeed / fysiotherapeut
  • Specialist, orthopeed
    • Immobiliseren bij stabiele botbreuk: Corset voor lage rug/ middenrug en nekkraag bij nek
    • Tractie bij wervelbreuk nek
    • Operatie bij instabiele botbreuk. Zie aanvullende informatie 2.3.1 en 4 
    • Doorverwijzen: fysiotherapeut
  • Neem met de fysiotherapeut door welke hulpverleners een aanvulling kunnen zijn op de behandeling

  • Algemeen
    • Volg protocol specialist
    • Niet roken omdat herstel van een botbreuk bij rokers trager verloopt
    • Gebruik loophulpmiddel bij botbreuk middenrug of lage rug. (zie 'hulpmiddelen' op deze site en kijk bij 'lopen'. Neem met de fysiotherapeut door welk loophulpmiddel bij u nodig is. Zie filmpje en onderstaande afbeelding van website 'samenbeterthuis.nl’.
      • Hqdefault
    • Draag geen zware tassen of voorwerpen in periode botaanmaak
    • Span regelmatig (ieder uur een paar minuten) de rompspieren aan.
    • Ga zitten in een stoel die hoog genoeg is (als u met de billen tegen de rugleuning zit moet u nog met de voeten bij de grond kunnen) en armleuningen heeft. Een tuinstoel geeft vaak een prettige zithouding.
    • Voorkom uitglijden; haal losse kleden en snoeren weg en gebruik in de douche een antislipmat.
    • Vermijd onverwachte bewegingen zoals slaan, stoten, trekken, duwen, vangen,werpen, springen, schoppen
    • Een (losse) toiletverhoger is aan te bevelen             
    • Het korset mag wat losser gemaakt worden voor de stoelgang. Letop het behoud van een rechte rug. Vraag hulp als het nietlukt om de billen af te vegen
    •  Pijn verminderen / ontspannen. Zie 'oefeningen divers' op deze site en kijk bij
      • Losmaakoefeningen, zie verder bij oefeningen
      • Warmte: douche of warmtepakking
      • Ontspanningsoefeningen. Neem met de fysiotherapeut door welke oefeningen voor u zinvol zijn
      • Massage.  Neem met de fysiotherapeut door welke massagetechnieken voor u zinvol zijn en wanneer u dat kan doen
    • Adviezen goed gebruik lage rug bij botbreuk lage rug of middenrug. Zie ook 'voorkomen overbelasting thuis en op werk' op deze site
      • Kom niet vanuit rug lig met de romp omhoog, maar draai bij in en uit bed gaan eerst op de zij 
      • Plaats bij het op de zij liggen een dikkussen tussen de knieën. Vermijd buikligging.
      • Niet op '1 been hangen'
      • Dagelijkse activiteiten met 'stabiele lage rug' (= lage rug in neutrale stand) uitvoeren. 
      • Vooral werkzaamheden waarbij u steeds moet bukken en draaien (bijvoorbeeld stofzuigen, schrobben, dweilen) zijn belastend voor uw rug. Het is verstandig om dit soort activiteiten de eerste drie maanden achterwege te laten. 
      • Blijf niet langdurig in een licht voorovergebogen positie staan, bijvoorbeeld bij het aanrecht, het fornuis of de wastafel. Gebruik een hoge kruk om halfzittend/staand dit soort activiteiten te doen
      • Niet buigen in rug / nek. Aantrekken van sokken en schoenen kunt u het beste doen in een liggende positie of maak zo nodig gebruik van hulpmiddelen: lange schoenlepel, kousenaantrekker, ‘helping hand’, schoenen met klittenband en/of elastische veters.
    • Neem met de orthopeed door wanneer autorijden en fietsen weer mogelijk is en mag (ivm verzekering)
    • Werk- en sport hervatting bespreken met de specialist. E.e.a. hangt af van soort werk en sport
    • Het duurt vaak lang (enkele maanden) voordat de gewrichten en de spieren grenzend aan de breuk het oude belastingsniveau weer bereikt hebben. 
    • Het is van belang na herstel bot, de belasting rustig op te bouwen! Signalen van te veel belasting: zwelling rond gewricht, gewricht voelt warm aan, spierpijn. 
    • Bespreek samen met de fysiotherapeut welke sport/ activiteit voor u geschikt is: duurtraining (wandelen, fietsen, zwemmen) en/of intervaltraining (bijvoorbeeld inspanningsblokjes van 5 minuten) en/of krachttraining. zie 'bewegen, sporten en trainen' op deze site. Mogelijke activiteit is bijvoorbeeld trainen in het water, zie video's op website 'physiotec', Aquatherapie.
  • Bij lage rug en middenrug: korset
    • Volg protocol specialist 
    • Korset moet 3 maanden gedragen worden. De specialist geeft aan vanaf wanneer het afbouwen van het korset mag beginnen
    • Draag een strak hemd onder het korset
    • Doe het korset om in liggende positie.
    • Draagt het korset in alle verticale posities: lopen, zitten en staan (hoeft dus niet in lig)
    • Maximaal twintig minuten zitten. Wissel het zitten, staan, lopen en liggen goed af.
    • Douchen mag zonder korset als een rechtopstaande / zittende houding gehandhaafd wordt
  • Bij nek: nekbrace
    • Volg protocol specialist
    • Zie onder afbeelding van 'bol.com' bij 'nekbrace'.
      • 9200000037359342
  • Bij operatie
    • Volg protocol specialist
  • Neem met de fysiotherapeut door welke adviezen voor u zinvol zijn

SAM 3838

  • Punten die van belang zijn bij deze klacht
    • Volg protocol specialist
    • Houdings- en gewrichtsgevoeloefeningen
    • Losmaakoefeningen bij pijn of stijfheid 
    • Krachtoefeningen en stabilisatieoefeningen
    • Opvoeren belasten pas toegestaan als de breuk al enigszins is vastgegroeid. De richtlijn van de specialist, de röntgenfoto's en de eventuele pijnklachten geven een indicatie wanneer de oefeningen verzwaard kunnen worden.
  • Voor extra oefeningen en algemene informatie bij oefeningen, zie  'adviezen en oefeningen rug laag. of zie 'adviezen en oefeningen rug midden en hoog
  • Functionele oefeningen zijn belangrijk omdat dit in het dagelijkse leven toegepast kan worden en omdat de te oefenen spier en/of gewricht dan deel uit maakt van een natuurlijke beweging
  • Neem met de fysiotherapeut door welke activiteit/sport u het beste kan doen

SAM 3834

  • De fysiotherapeut kan (als zowel de fysiotherapeut en de patiënt er achter staan!) een opname maken van de oefeningen die voor u van belang zijn (met telefoon van fysiotherapeut en mailen of met telefoon/ ipad van patiënt), zodat u thuis dit terug kan zien)
  • De fysiotherapeut geeft aan welke adviezen en oefening voor u zinvol zijn

  1. Websites
    1. Nederlandse vereniging voor traumachirurgie subvereniging van de nederlandse vereniging voor heelkunde: wervel botbreuk
    2. Medicinfo: gebroken rug en bekken / wervelbreuken
    3. Zie ook op deze website: Zie ook op deze site: Valpreventie / botbreuk / bewegen, sporten en trainen / hulpmiddelen / oefeningen divers (bv massage en ontspanning) / goed gebruik thuis en op het werk / ......
  2. Onderbouwing  
    1. Ortho Info: wervelbreuk (engels)
    2. Fysio Forum
      1. Zoekresultaten wervelfractuur
      2. Patiënt functioneert redelijk goed na wervelfractuur (2008). Uit zijn analyse is gebleken dat de operatieve behandeling hetzelfde functionele resultaat geeft als het aanbrengen van een corset.
    3. Minerva,   Tijdschrift voor Evidence Based Medicine. Osteoporotische wervelcompressiefracturen: vertebroplastie of conservatieve behandeling? (2011; Volume 10; Nummer 5; Pagina 56 - 57)
      • Wat is de meerwaarde van vertebroplastie boven optimale pijnmedicatie voor de behandeling van acute osteoporotische wervelcompressiefracturen bij vijftigplussers? Deze open-label studie bij patiënten met een pijnlijke en duidelijk bewezen acute wervelcompressiefractuur toont aan dat vertebroplastie de pijn zowel na één maand als na één jaar meer verlicht dan alleen een conservatieve behandeling. Deze statistisch significante verbetering was echter klinisch minder relevant, waardoor de plaats van vertebroplastie ten opzichte van een conservatieve behandeling ook met deze studie onduidelijk blijft.
    4. Huisarts en wetenschap: / Ntv
      1. 1 t/m 10 van 216 zoekresultaten voor 'wervelfractuur '
      2. Pijn na een osteoporotische wervelfractuur (2010). Conclusie: Olthof M, Van Wijngaarden T, Dekker J.H. Pijn na een osteoporotische wervelfractuur. Huisarts Wet. 2010;53(8):442-5. Osteoporotische wervelfracturen kunnen hevige pijn veroorzaken. De NHG-Standaard Osteoporose adviseert deze pijn te bestrijden met medicatie. Sommige patiënten komen daarmee echter niet uit. In deze klinische les beschrijven wij twee patiënten die onvoldoende reageerden op de gebruikelijke pijnbestrijdingsschema’s en bij wie de vraag rees of een vertebroplastiek gerechtvaardigd zou zijn. Het aanvankelijk positieve oordeel over deze ingreep werd sterk gerelativeerd door twee recente onderzoeken. Een alternatieve behandeloptie is in ieder geval fysiotherapie. Nieuwe geneesmiddelen zijn het onderzoeksstadium nog niet voorbij.
      3. Wervelkolomfractuur na gering trauma (2017). Bij patiënten met spondylitis ankylopoetica kan een triviaal trauma al resulteren in een fractuur van de wervelkolom die als ‘zeer instabiel’ moet worden beschouwd. Direct na het ongeval hoeft er geen neurologische uitval te zijn; deze kan in een later stadium optreden. Als patiënten met spondylitis ankylopoetica na een trauma pijn in de wervelkolom hebben, moeten ze daarom altijd met een ambulance naar de SEH worden gebracht.  Aldaar dient spoeddiagnostiek naar traumatische afwijkingen van de wervelkolom ingezet te worden.
      4. Een man met aanhoudende thoracale pijn (2011).Diagnose: Sternumluxatie en fractuur van thoracale wervels v en vi.
    5. Physiotutors (video's): 
      1. Compression Fractures of the Spine
      2. Nek
      3. Lage rug
    6. Google scholar: botbreuk wervel
    7. Anatomie filmpjes
    8. The development of a clinical decision making algorithm for detection of osteoporotic vertebral compression fracture or wedge deformity (2010)
    9. Oefeningen
      1. Zie website 'fysiotherapie Douma': Oefeningen bij een compressie fractuur WK