Banden e.a structuren: Schouderluxatie

Onderstaande uitwerking is een aanvulling op de fysiotherapeutische behandeling: de fysiotherapeut (online of in de praktijk) geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen voor u van belang zijn. Maak zo nodig online een afspraak om uw situatie te bespreken
IMG 20200310 142458
  • Zie boven afbeelding voorzijde schoudergordel, in rood bandjes (ligamenten) die o.a betrokken zijn bij een schouderluxatie
 

    • Andere benaming: verzwikking schouder of schouder uit kom of ontwrichting schouder of verrekking schouder of verstuiking schouder of acute premaire schouderluxatie (APS)
    •  Anatomie
      • De schoudergordel wordt gevormd door de bovenarm (humerus), het schouderblad (scapula) en het sleutelbeen (clavicula). Deze botdelen vormen de volgende gewrichten: het schoudergewricht, het AC gewricht en het SC gewricht.
      • Het schoudergewricht is samengesteld uit de kop van de bovenarm (caput humerale) en de kom van het schouderblad (cavitas glenoidale). Ronde de kom zit een kraakbeenring (labrum). Om de uiteinden van de botten zit kraakbeen en rond het gewricht zit het gewrichtskapsel. Binnen het kapsel zit gewrichtsvocht. Langs  het schouder gewricht lopen banden, zenuwen en spieren (en pezen van spieren), met daartussen een slijmbeurs.
      • Kraakbeenring, kapsel, banden, pezen en spieren zorgen voor stabiliteit in het schoudergewricht
      • Zie afbeeldingen google: anatomie schouder Neem met de fysiotherapeut door welke afbeeldingen voor u relevant zijn.
      • Zie aanvullende informatie 2.1.
      • Zie video op website 'Blausen': anatomie van het schoudergewricht en zie onder afbeelding uit video

                SAM 4686                                                                                                               

    • Een luxatie kan relatief makkelijk plaatsvinden omdat de schouderkom vrij klein is terwijl de bovenarmkop (humeruskop) groter is. 
    • Een luxatie (APS: acute primaire schouderluxatie) in het schoudergewricht kan plaatsvinden in verschillende richtingen
      • Voorwaartse richting, bij een beweging van de arm naar achteren (APAS: acute primaire anterieure schouderluxatie): In 95% van de trauma's schuift de kop naar voren  bij een verzwikking van de schouder en ontstaat er instabiliteit aan de voorzijde van de schouder.
      • Achterwaartse richting, bij een beweging van de arm naar voren (APPS: acute primaire posterieure schouderluxatie): In 4% van de trauma’s (wordt vaak gemist!)
      • Omhoog, bij een val op hand: 0,5% van de trauma’s
      • Omlaag: 0,5% van de trauma’s
    • Mogelijke structuren die aangedaan zijn bij een luxatie in het schoudergewricht (bespreek met de fysiotherapeut welke structuren bij u aangedaan zijn).
      • Gewrichtsbanden (wordt hier besproken): Dit zijn stugge, stevige bandstructuren die zich rond het gewricht bevinden, en die opgerekt kunnen worden of kunnen afscheuren bij een trauma:
        • Graad 1: Lichte verrekking van de banden, er zijn dan enkele vezels van de band ingescheurd
        • Graad 2: Het letsel is ernstiger, een band is volledig afgescheurd
        • Graad 3: Meerdere banden zijn afgescheurd 
      • Pezen van spieren rond het gewricht: zie 'peesklacht thv schouder' en 'peesscheur thv schouder' op deze site
      • Kleine bloedvaatjes en lymfevaatjes
      • Kraakbeen: zie 'schouder gewrichtsklacht' op deze site.
      • Zenuwen
      • Kraakbeenring (labrum): zie 'kraakbeenring letsel' op deze site. Vooral voorzijde kraakbeenring is vaak aangedaan
      • Bot: zie 'botbreuk bovenarm' op deze site
      • Kapsel: zie 'klacht gewrichtskapsel schouder'
    • Ongeveer 20% van alle schouderluxaties komt voor bij mensen ouder dan zestig jaar.
    • Na een doorgemaakte verzwikking en oprekking van de banden rond de schouder is er kans op herhaling (vooral bij jongeren). Zie op deze site, schouderinstabiliteit. Recidiverende schouder verzwikkingen bij een actieve sporter worden meestal met een operatie behandeld. 
    • Bij regelmatige luxatie is er meer kans op schouder gewrichtsklachten en peesklachten rond de schouder.
    • De structuren die bij een schouder luxatie betrokken kunnen zijn vragen vaak om een langdurig herstel (van een paar weken tot enkele maanden). Eea is afhankelijk van de ernst van de blessure, het aantal structuren wat aangedaan is, de situatie van het gewricht voor de verzwikking (was er bijvoorbeeld sprake van artrose?) en de mate waarin het gewricht na de blessure belast wordt (zwaar werk, intensief sporten).
    • Voor uitgebreide en algemene informatie tav een luxatie, zie het onderwerp 'verzwikking' op deze site

    Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is

    • Val op schouder, elleboog of hand (val incidenten bij ouderen / sporten)
    • Verdraaiing/ verzwikking van het schoudergewricht

    Neem de oorzaak van uw klachten met de fysiotherapeut door

    • Pijn
    • Zwelling
    • Bewegingsbeperking
    • Krachtsverlies als klachten lang aanhouden

    Neem de verschijnselen die bij u aanwezig zijn met de fysiotherapeut door

    • Fysiotherapeut
      • De eigen fysiotherapeut geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen zinvol zijn, zie verder. Meestal zijn 4 - 6 behandelingen voldoende.
        Tijd is de belangrijkste factor bij herstel van de aangedane structuren. Fysiotherapie is van belang om de voorwaarden van het natuurlijke herstel te optimaliseren.
        • Eerste behandeling: diagnose stellen, uitleg klachtenbeeld en informatie over behandelplan
        • Tweede behandeling: Oefeningen en adviezen doornemen (e.v.t een opname hiervan maken die thuis bekeken kan worden)
        • Behandeling 3: Oefeningen doornemen en kijken of ze goed uitgevoerd worden
        • Behandeling 4 enige tijd na behandeling 3: evalueren stand van zaken.
        • Zo nodig nog 2 (of meer) behandelingen plannen. E.e.a is afhankelijk van uitgebreidheid van de klacht, het herstel, het oppakken van adviezen /oefeningen en van de eventueel aanwezige 'bewegingsangst'
    • Huisarts:
      • In de volgende gevallen contact opnemen met eigen huisarts
        • Als er na de eerste dagen nog spake is van veel pijn
        • Wanneer bewegen na meerdere weken nog niet goed mogelijk is
        • Als het niet lukt om de arm steeds meer te belasten,
        • Wanneer de arm opnieuw uit de kom gaat, of als het gevoel aanwezig is dat de schouderkop steeds uit de kom lijkt te gaan
      • Medicatie: pijndemper en ontstekingsremmer
      • Doorverwijzen: fysiotherapeut, orthopeed als ondanks de adviezen en oefeningen de klachten regelmatig terugkomen (verzwikkingen schouder), erger worden of aanwezig blijven
    • Specialist (orthopeed)
      • Onderzoek: MRI of röntgen of kijkoperatie om botbreuk, kraakbeenringletsel, spierscheur of schade gewrichtskapsel in beeld te brengen. Vooral onderzoek doen bij mensen boven de 40 jaar die klachten houden. Zie ook startpuntradiologie.nl: schouder 
      • Aanmeten schouderbrace
      • Kijkoperatie bij recidieven. Zie video gezondheidsplein: kijkoperatie
      • Doorverwijzen: fysiotherapeut

    Neem met de fysiotherapeut door welke hulpverleners een aanvulling kunnen zijn op de behandeling

    • Algemeen
      • Soms is het mogelijk de schouderkop zelf terug in de kom duwen (vooral na eerdere ontwrichtingen), maar meestal is dat niet het geval en is het van belang zo snel mogelijk naar een eerste hulp te komen.

      • Beweeg bij ernstige blessure (schouder uit de kom) de schouder binnen de mogelijkheden. Op geleide van de pijn de bewegingen opbouwen

      • Gebruik eventueel (eea is afhankelijk van de pijn) een sling of mitella, of houd de hand in de zak bij staan en lopen. Periode gebruik (1-3 weken) is afhankelijk van de ernst van de blessure. Zie 'hulpmiddelen' op deze site, kijk bij 'ondersteuning / sling en mitella'. Zie ook aanvullende informatie 2.2.1.1

      • Bij het aankleden eerst de aangedane arm in de mouw steken en bij het uitkleden eerst de gezonde arm uit de mouw halen.

      • Activiteiten die kans op verzwikking geven vermijden.

        • Bij instabiliteit naar voren betekent dit het vermijden van bewegen arm naar achteren (bv. werpbeweging)
        • Bij instabiliteit naar achteren betekent dit het vermijden van bewegen arm naar voren (opdrukken, bankdrukken en steunen) van belang
    • Ontspannen / pijn dempen
      • Losmaakoefeningen vaak en kort doen om spieren rond schouder en schoudergewricht los te houden: zie verder bij oefeningen
      • Warmtepakking op nek- en schouderspieren (met fysiotherapeut doornemen waar en wanneer). 
      • Zelfmassage nek- en schouderspieren om spieren. Zie 'oefeningen divers' op deze site en kijk bij massage/ schouder %2B bovenarm. Neem dit door met de eigen fysiotherapeut zodat die kan aangeven welke technieken voor u zinvol zijn, met welke intensiteit u het kan doen en waar u op moet letten.
      • Ontspannen slaaphouding voor schouder: zijlig op niet aangedane schouder en aangedane arm op kussen. Zie video op website 'rehab my patient''.
      • Koude pakking op het schoudergewricht (tien minuten, doekje tussen pakking en huid, twintig minuten tussen elke koudebehandeling). Belangrijkste doel van de koude is pijndemping (ook dus mogelijk om bij veel pijn gedurende de dagen na de verzwikking toe te passen). Zie ook aanvullende informatie 2.2.2.9

    9200000074651087 

    • Bewegen, werken, sporten en trainen
      • Bespreek met de huisarts of  fysiotherapeut of er beperkingen zijn.
      • Intensieve sport en werk activiteiten blijven een risico. Neem bewegingen schouder die bij sport/ werk plaatsvinden zo nodig door met trainer of fysiotherapeut.
      • Als de eigen sport niet meer uitgeoefend kan worden, zoek dan naar alternatieven: fitness programma voor thuis of in fitness ruimte (oppassen voor overbelasting!).
      • Bij fitnessclub oppassen voor overbelasting: trainen zonder of met beperkte gewichten. Soms is het beter om thuis vaak en kort te trainen met dynaband / gewichtjes.  
      • Doe functionele oefeningen: iets zwaars (bv stofzuiger) optillen en wegleggen

        Bewegen, werken, sporten en trainen

      • Voor mogelijk trainingsprogramma zie onder bij oefeningen en zie aanvullende informatie 2.8.9

    Neem met de fysiotherapeut door welke adviezen voor u zinvol zijn

    SAM 3964
    • Punten die van belang zijn bij deze klacht
      • Volg altijd het protocol van de specialist / fysiotherapeut
      • Hou rekening met instabiliteitsrichting bij het doen van de oefeningen!!
        • Bij instabiliteit naar voren betekent dit het vermijden van bewegen arm naar achteren (bv. werpbeweging)
        • Bij instabiliteit naar achteren betekent dit het vermijden van bewegen arm naar voren (opdrukken, bankdrukken en steunen) van belang
      • Voor mogelijke trainingopbouw, zie 2.8.9
      • Houdingsgevoeloefeningen: om een optimaal bewegingssamenspel tussen bovenarm (kop schoudergewricht) en schouderblad (kom schoudergewricht) te realiseren. Zie aanvullende informatie 1.4.2 
      • Losmaakoefeningen: ontspannen spieren rond de schouder en het schoudergewricht. Kleine bewegingen ivm verzwikkingsgevaar!
      • Rekoefeningen: alleen doen bij verkortingen spieren na periode herstel
      • Kracht- en stabiliteitsoefeningen: Na eerste herstelperiode spierversterkende oefeningen en stabilisatie oefeningen van de spieren rond de schouder (zgn rotatorcuff)  en schouderblad. Zie video’s op website ‘rehab my patient’: Oefeningen onder de 90 graden. en zie ook aanvullende informatie 2.2.2.8
        • Beginnen onder de 90 graden en boven de 90 graden als het pijnvrij kan
        • Bij achterwaartse instabiliteit: accent op versterken spieren die zorgen voor draaien arm naar buiten (infraspinatusspier en teres minorspier)
        • Bij voorwaartse instabiliteit: accent op versterken spieren die zorgen voor draaien arm naar binnen (subscapularisspier)
      • Sport / werk specifiekeoefeningen

    SAM 3942

    De fysiotherapeut geeft aan welke adviezen en oefeningen voor u zinvol zijn.

    1. Websites
      1. Gezondheid.be: schouder luxatie    
      2. Gezondheidsnet: verzwikkingen
      3. Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV), zorg voor beweging: schouder, klik op 'schouder uit de kom, luxatie'
      4. Medicinfo: Schouder uit de kom
      5. Schoudernetwerken
        1. instabiliteit schouder 
        2. regionale schouderproblematiek
    2. Onderbouwing voor patiënt en fysiotherapeut
      1. Anatomie
        1. Anatomy Lyon: nek / de schouder /  schoudergordel / acromioclaviculaire gewricht / sterno claviculaire gewricht / borstbeen / schouderblad / bovenarm / sleutelbeen / borstkast /  bewegingen van het schouderblad /  rotatorcuff / beweging bovenarm naar achteren / beweging bovenarm naar voren / beweging bovenarm zijwaarts / beweging bovenarm voor lichaam langs / slijmbeurs schouder / compartimenten van de arm / brachialisspier / bicepsspier / serratus anteriorspier / teres majorspier / pectoralis minorspier / tricepsspier / coracobrachialisspier 
        2. eOrthopod.com: Anatomy shoulder
        3. Startpunt radiologie // schouder 
        4. Zie video’s op website 'know it anatomie': schoudergordel' en 'bewegingen in schoudergordel' en 'spieren rond schoudergordel' en 'spieren rond bovenarm' en 'schouder blessures' (wordt Duits gesproken).
      2. Richtlijnen

          1. De werkgroep is van mening dat het voorschrijven van mobilisatie van het glenohumerale gewricht op geleide van patiënts pijnklachten na APAS gerechtvaardigd is en dat het voorschrijven van kortdurende immobilisatie, enkele dagen, ter ‘palliatie’
            zinvol kan zijn.
          2. Niveau 4: Er is geen wetenschappelijk bewijs voorhanden om standaard na APAS een fysiotherapeutische behandeling te adviseren om herstel te bevorderen of om de kans op recidiefluxatie te verminderen.
          3. De werkgroep is van mening dat op basis van de huidige gegevens het niet zinvol is om iedere patiënt met APAS en een ongecompliceerd beloop* fysiotherapie voor te schrijven (* vgl. natuurlijk beloop)
          4. Niveau 2: Bij APAS is tot op heden nog niet aangetoond dat operatieve stabilisatie na een jaar een beter propriocepsisherstel geeft dan immobilisatie en oefentherapie
        1. Richtlijn “schouderinstabiliteit bij sporters”, 2012, Vereniging voor Sportgeneeskunde

          1. Niveau 1: Het is aangetoond dat de relocatietest en anterior release test betrouwbare functietesten zijn bij de diagnostiek van anterieure schouderinstabiliteit. Luime et al., 2004; Hegedus et al., 2008; Moen et al., 2008, Hegedus et al., 2012

          2. Niveau 1:Het is aangetoond dat de apprehensiontest een betrouwbare test is bij de diagnostiek van anterieure schouderinstabiliteit. De betrouwbaarheid van deze test kan nog verbeterd worden door de apprehensiontest te combineren met de relocatietest. Farber et al., 2006; Hegedus et al., 2008; Moen et al., 2008, Hegedus et al., 2012

          3. Niveau 1: Het is aangetoond, dat de surprisetest een betrouwbare test is bij de diagnostiek van anterieure schouderinstabiliteit. Hegedus et al., 2012

          4. Niveau 3: Betrouwbare functietesten voor de posterieure schouderinstabiliteit ontbreken nog. Kessel et al., 1982; Kim et al., 2004; Mc Farland et al., 2006; Jia et al., 2009

          5. Niveau 3: Betrouwbare functietesten voor de inferieure schouderinstabiliteit ontbreken nog.

          6. Niveau 2: Het is aannemelijk dat krachttraining in een gesloten keten en training van het spieruithoudingsvermogen een positief effect hebben op de spierkracht rond het schoudergewricht en op de neuromusculaire controle. Daarnaast is het aannemelijk dat deze combinatie een positieve bijdrage levert aan het resultaat van de revalidatie na een ‘capsular shift’ operatie.Nyiri et al., 2010;

          7. Niveau 3: Er zijn aanwijzingen dat alleen immobilisatie en fysiotherapie bij traumatische schouderinstabiliteit niet voldoende zijn om een sporter terug te laten keren op het niveau van competitie in contactsporten .Murray et al. (2013); Burkhead Jr. et al. (1992);

          8. Niveau 3: Er zijn aanwijzingen dat training van de spiergroepen rond de scapula zorgt voor een betere functionele stabiliteit van de scapula. Dit zou een essentieel onderdeel moeten uitmaken van de revalidatie van de schouder.Blanch et al. (2004);

          9. Niveau 3: Er zijn aanwijzingen dat cryotherapie een gunstig effect kan hebben op de intensiteit en frequentie van schouderpijn na oefensessies tijdens de revalidatieperiode.Hayes et al. (2002);

          10. Niveau 2: Het is aannemelijk dat training van het spieruithoudingsvermogen van de rotator cuff musculatuur onder feedback met EMG meer effectief is dan een isokinetisch oefenprogramma. De effectiviteit betreft zowel de vermindering van pijn als de verbetering van de functionele belastbaarheid bij werk en sportbeoefening.

      3. Boek: Onderzoek en behandeling van sportblessures van de schouder H10 ( Posterieure schouderinstabiliteit als gevolg van een posterieure schouderluxatie ) 
      4. Boek: Onderzoek en behandeling van sportblessures van de schouder H11 (schouderluxatie algemeen), Patty Joldersma
      5. Diagnose stellen / volgen herstel
        1. Zie 'Physiotutors',video's: Schouderonderzoek
        2. Meetinstrumenten in de zorg:
          1.  Shoulder Disability Questionnaire (SDQ)
          2. Shoulder Pain and Disability Index (SPADI)
          3. Shoulder Rating Questionnaire (SRQ)

          4. Simple Shoulder Test (SST)

          5. Bij anteriore instabiliteit: relocatietest en anterior release test en apprehensiontest
        3. Schoudernetwerken nederland / klinische tests, voor instabiliteit zie dia 33 tot en met 52 (zie pagina rechtsonder)
      6. Google scholar: schouder luxatie
      7. Treatment after traumatic shoulder dislocation: a systematic review with a network meta-analysis
        • Conclusions There was moderate-quality evidence that half of the patients managed with physiotherapy after a first-time traumatic shoulder dislocation did not experience recurrent shoulder dislocations. If chronic instability develops, surgery could be considered. There was no evidence regarding the effectiveness of surgical management for post-traumatic chronic shoulder instability.
      8. Oefeningen
        1. Zie website 'sscd2010': scapula oefeningen 1 // scapula oefeningen 2 // scapula oefeningen 3
        2. Zie website 'Canadian Chiropractic Guideline Initiative': Schouderblad oefeningen
        3. Zie website 'rehab my patient': Gesloten keten oefeningen (handen tegen muur / bal / op grond in kruiphouding of planken) of open keten oefeningen (stuiteren met bal / body blade / XCO). Zie stabiliteit schouder
        4. Best Scapular Dyskinesis, physiotutor
        5. Zie 'fysiohome', afspeellijst met oefeningen op video: Schouder uit de kom
        6. Zie fysionet, huiswekoefeningen (kijk bij schouderoefeningen)

        7. Revalidatie Herentals: Stabilisatie voor anterieure instabiliteit schouder
        8. Orthofysix utrecht: Schouderoefeningen
        9. Sportspecifiekeoefeningen bij voorwaartse instabiliteit:
          • Bij smashen, gooien en zwemmen: uiterste grens van de belastbaarheid vermijden en inzicht in de correcte uitvoering. In sommige gevallen kan dit ten koste gaan van de geleverde prestatie
          • Als klachten blijven werpbeweging aanpassen:  hand niet te ver van lichaam af bewegen, schouderblad voldoende aantrekken,  romp voldoende indraaien en bij inzet werpen elleboog iets naar voren houden
          • Mogelijk opbouw
            • Het ‘droog’ trainen: werpbeweging zonder racket of bal, eerst voorzichtig in ‘slow motion’ en later, als het goed gaat, sneller. De uitvoering mag geen pijn doen.
            • Het maken van een ‘ingooi’ met een bal zoals dit bij voetballen wordt gedaan, de ellebogen zijn daarbij naar voren gericht. Omdat beide handen de bal vasthouden wordt de worp boven het hoofd uitgevoerd.
            • Het gooien van een bal (of balletje) met één hand terwijl ook de andere hand de bal aanraakt tijdens de worp. De gooiende hand wordt hiermee gedwongen dicht bij het hoofd te blijven zodat de lastarm niet te groot wordt.
            • Tennisballetjes gooien tegen een muur, steeds lettend op de juiste techniek.
            • Uiteindelijk meer sportspecifiek trainen, indien van toepassing, met een racket. Men mag daarbij pas voluit gaan als men zonder enig probleem een tijdje rustig kan overgooien of -slaan. Heel geleidelijk de belasting op te voeren
      9. Med-info: schouder luxatie 
      10. CME online
        1. Schouderinstabiliteit deel 1: theoretisch perspectief, anatomie en pathologie, G.G.A. Hendriks
        2. Schouderinstabiliteit deel 2: fysiotherapeutisch onderzoek en behandeling, G.G.A. Hendriks 
      11. NtvG
        1. Anterieure subluxatie van de schouder (1989). De anterieure subluxatie van de schouder is een van de meest voorkomende instabiliteitsvormen bij jonge, actieve sporters. Bij sommigen is de diagnose op grond van de typerende anamnese en een positieve uitslag van de apprehension-test gemakkelijk te stellen. Meestal zijn de klachten echter atypisch en de afwijkingen zeer subtiel. Bij twijfel kunnen aanvullende onderzoekingen, zoals röntgendiagnostiek, stabiliteitsonderzoek onder narcose en artroscopie, bijdragen tot het stellen van de diagnose. Therapeutisch is bij de meeste patiënten een stabiliserende operatie noodzakelijk.
        2. Een man met opgeheven bovenarm (2015). Diagnose: Luxatio erecta met een fractuur van het tuberculum majus.
        3. Behandeling van een eerste anterieure schouderluxatie (2013).

          1. Volgens de huidige richtlijn wordt een eerste anterieure schouderluxatie na repositie conservatief behandeld door kortdurende immobilisatie van de schouder.

          2. Actieve jongvolwassenen hebben een grote kans, tot 90%, op een recidiefluxatie na conservatieve behandeling van een eerste schouderluxatie.

        4. Een man met een opgeheven rechter arm (2011). Diagnose: Inferieure luxatie van de schouder (luxatio erecta).
          1. Een schouderstabiliserende operatie – open of artroscopisch – verlaagt de recidiefkans en verbetert de functionele uitkomst op lange termijn.

          2. Vooral actieve jongvolwassen mannen hebben baat bij een schouderstabiliserende operatie.

          3. Bij een vergelijking van operatieve behandelingen is er geen verschil in recidiefkans tussen een open en een artroscopische operatie.

          4. De keuze tussen een open of artroscopische operatie is afhankelijk van de voorkeur van de patiënt en de ervaring van de behandelaar.

        5. Een man met een pijnlijke schouder (2011). Diagnose: Posterieure schouderluxatie.
        6. Habituele anterieure schouderinstabiliteit als gevolg van een humerale avulsie van het inferieure glenohumerale ligament (2006). Conclusie: De HAGL-laesie is een weliswaar relatief weinig voorkomende, maar belangrijke oorzaak van anterieure instabiliteit van het schoudergewricht. Zeker gezien de samenhang met andere letsels dient er altijd actief naar te worden gezocht, met name bij het aanvullend onderzoek en artroscopie. Orthopedisch chirurgen, radiologen en sportartsen moeten omwille van adequate diagnostiek en behandeling bekend zijn met deze entiteit en de ermee samenhangende letsels.
        7. Een man met bilaterale schouderluxatie (2005).Diagnose: Beiderzijdse acute primaire schouderluxatie: een posterieure links en een anterieure rechts.
        8. Zenuwletsel bij primaire schouderluxaties en subcapitale humerusfracturen (1994). Conclusie: Bij bijna de helft van de patiënten werd zenuwletsel gezien. Vroegtijdige onderkenning (op indicatie door middel van EMG bij patiënten voor wie een goede schouderfunctie belangrijk is) en vroeg actief oefenen onder leiding van de fysiotherapeut zijn voor deze patiënten van groot belang.

    Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is