Spierfalen: vermindering omvang, kracht en functie

Onderstaande uitwerking is een aanvulling op de fysiotherapeutische behandeling: de fysiotherapeut (online of in de praktijk) geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen voor u van belang zijn. Maak zo nodig online een afspraak om uw situatie te bespreken
IMG 20200303 101337
  • Zie boven afbeelding van doorsnede spier (rood) en spierpees (geel)

In het kort

  • Andere benaming: Sarcopenie
  • Er is sprake van afname van spiermassa, spierkracht en/of spierfunctionaliteit
  • Oorzaak kan zijn veroudering of een onderliggende aandoening
  • De combinatie van inactiviteit en tekort aan eiwitopname leid tot spiermassa verlies
  • Door verlies aan spiermassa heeft u o.a meer kans
    • om te vallen en daardoor een botbreuk
    • op verlies zelfredzaamheid en daardoor vereenzaming/ zelfverwaarlozing
  • Binnen mogelijkheden actief blijven is erg belangrijk: wandelen, fietsen, traplopen, tuinieren, huishouden, boodschappen doen (tas tillen)....
  • Als dit niet meer lukt is intensieve krachttraining in combinatie met goede eiwitrijke voeding zinvol
  • De fysiotherapeut kan door uitleg, adviezen en oefeningen ondersteuning bieden
  • Zo nodig samen kijken welke zorg zinvol is als klachten blijven of erger worden
  • Andere benaming: Sarcopenie
  • Zie google afbeeldingen: spier. Neem relevante afbeeldingen samen met de fysiotherapeut door.
  • Vanaf 25 ste  jaar is er elk jaar sprake van ongeveer 1 procent verlies van spiermassa en spierkracht. Bij ongeveer 30 procent van de ouderen is sprake van spiermassa verlies.
    • Bij ouderen tussen de 65 en 80 ligt het tussen de 10 en 25 procent.
    • Bij ouderen boven de 80 is dit tot zo’n 50 procent.
  • Vroege herkenning en behandeling van sarcopenie is belangrijk
  • Er kan sprake zijn van
    • Acute sarcopenie: Minder dan 6 maanden aanwezig
    • Chronische sarcopenie: langer dan 6 mnd aanwezig (risico op overlijden!)
  • Meestal is inactiviteit oorzaak van het slinken van spieren. Dit gaat vaak samen met een tekort aan eiwitinname
  • Sarcopenie gaat vaak gepaard met andere ziekten (comorbiditeit)
  • Onderzoek of sprake is van sarcopenie is alleen op zijn plaats wanneer de spierkracht ondanks dagelijks bewegen niet terugkeert. Zie aanvullende informatie 2.2.3

Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is

  • Onderverdeling bij sarcopenie
    • Primaire sarcopenie: Door veroudering
    • Secundaire sarcopenie: Door aandoening
      • Chronische ziekte met ontstekingen (bijvoorbeeld COPD) of zonder ontstekingen
      • Langdurige bedrust: bijvoorbeeld na een opertie
      • Bij immobilisatie: bijvoorbeeld een gipsperiode
      • Bij overgewicht/ obesitas
      • Ondervoeding: bijvoorbeeld door socio-economische, omgevingsfactoren. zelfverwaarlozing

Neem de oorzaak van uw klachten met de fysiotherapeut door

  • Vermindering spieromvang
  • Vermindering spierkracht
  • Vermindering spier functionaliteit: balans, loopsnelheid en stabiele stand

Neem de verschijnselen die bij u aanwezig zijn met de fysiotherapeut door

  • Fysiotherapeut: Zie verder.

    • Begeleiden en coachen om actieviteiten te ondernemen (zie verder).
    • Eventuele begeleiding door fysiotherapeut (voor patiënten die het niet lukt zelfstandig een actieve leefstijl te ontwikkelen en/of te onderhouden) afstemmen op wensen patient:
      • Wil patient na de begeleiding naar een fitnessclub: beweegprogramma (oefeningen en activiteiten) laten plaatsvinden in fitnessruimte fysiotherapiepraktijk, zodat hij/zij bekend raakt met fitnessapparaten. Zie video 'Jeroen Bosch ziekenhuis' met impressie fysiofitness en zie onder afbeelding uit video.
      • SAM 5745 001
      • Wil patient oefeningen en activiteiten zelf thuis oppakken: oefeningen en activiteiten doornemen die patient zelf kan doen (algemene oefeningen en oefeningen met elastische band/ gewichtjes)
      • Wil patient in een groep of individueel begeleid worden
    • Het uiteindelijke doel  is op de middellange tot lange termijn op een dusdanig fitheidsniveau te brengen dat zij zelfstandig en blessurevrij kunnen blijven sporten of bewegen en het plezier in bewegen hervinden.
  • Huisarts

    • Zie website 'thuisarts.nl': Meer bewegen
    • Diagnose stellen door meetinstrumenten. Zie aanvullende informatie 2.7

    • Doorverwijzen: Zie onder

  • Huisartsondersteuner / praktijk ondersteuner huisarts (POH)

  • Diëtist(e): begeleiden bij samenstellen eiwitrijke voeding per dag. Bij ouderen dagelijks ten minste 1,2 g eiwit per kg lichaamsgewicht: bij een gewicht van gemiddeld 60-65 kg is dat rond de 75 g per dag

  • Specialist/ internist

Neem met de fysiotherapeut door welke hulpverleners een aanvulling kunnen zijn op de behandeling

  • Algemeen

  • Bewegen
    • Om voldoende spiermassa te behouden is het advies voor ouderen (NHG-Zorgmodule Leefstijl Bewegen)
      • Vijf tot zeven dagen per week dagelijks dertig minuten matig intensief te bewegen
      • Krachttraining 3 maal per week (zie verder bij oefeningen)
      • Eiwitrijke voeding
    • Functioneel trainen (stofzuigen, tuinieren, opstaan en gaan zitten, traplopen, fietsen….) is belangrijk omdat dit in het dagelijkse leven toegepast kan worden en omdat de te oefenen spieren deel uit maken van een natuurlijke beweging. Zie website alles over sporten: Traplopen, bewegen en krachtoefening in één en 'neem de trap, blijf vitaal'. Zie website gezondheidsnet 'blijf fit door het doen van dagelijkse dingen'. 

    • Intervaltraining
      •  Activiteit, bv wandelen, afwisselen met 20 seconden sneller wandelen
      • 20 seconden maximaal en 90 seconden herstellen: 3 maal uitvoeren 
    • Hou bij hoeveel u beweegt per week (met fitmeter) en bespreek dit eventueel met de fysiotherapeut, zie 'bol.com' bij 'fitmeter'.

    • Bespreek samen met de fysiotherapeut welke sport/ activiteit voor u geschikt is: duurtraining (wandelen, fietsen, zwemmen) en/of intervaltraining (bijvoorbeeld inspanningsblokjes van 5 minuten) en/of krachttraining. Zie ook video's op website 'physiotec', Aquatherapie.

Neem met de fysiotherapeut door welke adviezen voor u zinvol zijn

  • Punten die van belang zijn bij diabetes. 
    • De fysiotherapeut, in samenwerking met de huisarts en/of huisarts ondersteuner (......) bepalen welk programma voor u geschikt is (!!)
    • Een combinatie krachttraining en eiwitrijke voeding geeft het beste effect
    • Advies: minstens 3 maal (verdeeld over de week) per week trainen, want regelmatige inspanning leidt tot structurele verbetering van de spierkracht.
    • Kracht- en stabiliteitsoefeningen
      • 7-10 oefeningen en per oefening een set van 8-10 herhalingen.
        • Intensiteit per oefening (zwaarte) bepalen met 1 RM calculator
        • Uitbreiden naar 3 sets van 8-10 herhalingen per oefening

De fysiotherapeut maakt een oefenprogramma van de oefeningen die u thuis kan doen

  1. Websites
    1. Wikipedia: Sarcopenie
    2. Mijn gezondheidsgids: Sarcopenie: “Nooit te laat om spiermassa te kweken”
    3. Info.nu: sarcopenie
    4. Voedingscentrum: Ouderen en voeding
    5. Zie ook op deze site de onderwerpen: Kwetsbaarheid bij ouderen // valpreventie //
  2. Onderbouwing 
    1. Google scholar // Sarcopenie
    2. Huisarts en wetenschap
      1. Beweging en voeding op recept bij sarcopenie (2017)
    3. NTVG
      1. Sarcopenie: Op weg naar klinische toepsbaarheid (2013)
      2. Sarcopenie: Screening en diagnose (2020)
      3. Medicalisering van het dagelijks bewegen (2019)
    4. Chronic exercise preserves lean muscle mass in masters athletes (2013)
    5. Multicomponent exercises including muscle power training enhance muscle mass, power output, and functional outcomes in institutionalized frail nonagenarians (2013)
    6. Effectieve spieropbouw door eiwittoediening tijdens slaap (2016)
    7. Europese definitie van de European Working Group on Sarcopenia in Older Persons 2 (EWGSOP2).
    8. Meetinstrumenten
      1. Screening: SARC-F
      2. Lage spierkracht
        1. Handknijpkracht: Mannen<27 kg en vrouwen <16 kg
        2. Stoeltest (Sit to Stand Test): > 15 s voor 5 maal opstaan
      3. Lage spiermassa
        1. ASM (appendiculaire spiermassa): Mannen < 20 kg en vrouwen < 15 kg
        2. ASM/ lengte: Mannen < 7 kg/ m en vrouwen 6 kg/m
      4. Laag fysiek functioneren
        1. Loopsnelheid
          1. 4 meter looptest: < 0,8 m/ s 
          2. 10 meter looptest (10 MWT)
        2. SPPB (short physical performance battery): , 8 punten
        3. Timed Up and Go:> 20 sec
        4. Loopafstand
          1. 400 meter looptest: niet volledige afstand afgelegd // meer dan 6 min nodig om afstand af te leggen
          2. 6 minuten wandeltest
      5. Alles over sporten:
        1. Beweeggedrag van kwetsbare ouderen: meetinstrumenten op een rij
        2. Meetinstrumenten bij ouderen
      6.  Voeding:
        1. Mini Nutritional Assessment (MNA): sprake van ondervoeding?
    9. Geriatriefysio: Sarcopenie

Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is